Orqaga

428 marta koʻrilgan

1879–1940

Lev Trotskiy

Lev Davidovich Bronshteyn ukrainalik yahudiyning oʻgʻli edi. U talabalik yillaridayoq inqilobiy gʻoyalarga qiziqib, ishchilar oʻrtasida targʻibot ishlarini olib borardi. Buning uchun u universitetdan haydalib, Sibirga surgun qilindi. Aynan oʻsha yerda Lev Bronshteyn marksist (marksizm izdoshchisi)ga aylandi. 1902-yilda u surgundan qochib ketishga muvaffaq boʻldi. Endi oʻzini qoʻriqchilardan birining ismi — Trotskiy nomi bilan atay boshladi va Rossiyani tark etdi.

Lenin, Trotskiy va Kamenev bilan suhbatlashmoqda / densegodnya.ru

Trotskiy dastlab Londonga bordi, u yerda oʻsha paytda Lenin tomonidan yaratilgan “Iskra” gazetasining tahririyati joylashgan edi. 1903-yilda RSDMP (Rossiya sotsial-demokratik mehnat partiyasi) qurultoyida u mensheviklar (siyosiy partiya)ga qoʻshildi, ammo 1904-yilda ulardan ajralib chiqdi. Aynan shu davrda u “doimiy inqilob” gʻoyasini ishlab chiqdi.

1905-yilgi inqilob paytida Rossiyaga qaytib, Peterburg sovetining raisi boʻldi, ammo keyin u yana hibsga olinib, Sibirga surgun qilindi. Trotskiy u yerdan yana qochishga muvaffaq boʻldi va Gʻarbiy Yevropaga yoʻl oldi. 1907-yilda u RSDMP qurultoyi ishida qatnashib, markaziy pozitsiyani egalladi. Trotskiy Vena shahriga joylashib, rus sotsial-demokratiyasini bolsheviklarga qarshi qoʻyishga qanchalik urinmasin, urinishlari zoye ketdi.

Birinchi jahon urushi boshlanganidan keyin Avstriyadan haydalgach, u “tinchlik uchun kurash”ni boshladi va Simmervald (inqilobiy sotsialistlarning xalqaro guruhi) konferensiyasida qatnashdi. Trotskiy Rossiyaga qaytgach, 1917-yil iyul oyida bolsheviklar partiyasi bilan birlashgan internatsionalistlar tashkilotiga qoʻshildi.

Markaziy qoʻmita aʼzosi va ayni paytda Petrograd sovetining raisi boʻldi. Trotskiy Oktabr qoʻzgʻolonini tayyorlashda hal qiluvchi rol oʻynadi, gʻalabadan soʻng tashqi ishlar xalq komissari lavozimini egalladi. U Brest (Belarusdagi shahar) sulhini tuzish masalasida Leninga qarshi chiqdi, shuning uchun isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi. Endilikda u Harbiy va dengiz ishlari xalq komissari lavozimini egalladi. Ushbu lavozimda Trotskiy Qizil armiyani tuzishda ishtirok etdi, keyin esa qoʻmondon sifatida fuqarolar urushida bir qator gʻalabalarni qoʻlga kiritdi.

1920-yillarda u oʻz qarashlarini himoya qilishda davom etdi va tarafdorlarni topdi, bunga uning notiqlik hamda jurnalistik isteʼdodi yordam berdi. U Kamenyev va G. Zinovyev bilan birgalikda “Birlashgan muxolifat” blokini tashkil qildi va ogʻir sanoatni ustuvor rivojlantirish, “quloqlar”ga qarshi kurash va boshqa mamlakatlardagi inqilobchilarga yordam berish talabi bilan chiqdi. 1926-yilda Trotskiy “Nyu-York Tayms”da Leninning “vasiyati”ni nashr etishni tashkillashtirdi. Rossiyada ushbu hujjat maxfiy saqlanganligi sababli Stalin Trotskiyni ikki tomonlamalikda aybladi.

Shundan soʻng Trotskiy asta-sekin barcha ishlardan chetlashtirila boshlandi: 1925–1927-yillarda u barcha partiya va hukumat lavozimlaridan chetlashtirildi, soʻngra Olmaotaga surgunga yuborildi. Bunga uning Stalinga qarshi keskin nutqi sabab boʻldi. Stalin SSSRning tashqi siyosatidagi muvaffaqiyatsizliklaridan (xususan, Buyuk Britaniya bilan munosabatlarning uzilishi) harbiy tahdid qarshisida partiya birligini saqlab qolish tarafdori sifatida foydalangan.

1929-yilda Trotskiyni Turkiyaga ketishga majbur qilishdi. Chet elda u inqilobning “Stalincha degeneratsiya”ga qarshi ish olib bordi. U IV Internatsional (kommunistik xalqaro tashkilot)ni Stalinga hech qarshi qayray olmadi. Bir mamlakatdan boshqasiga koʻchib oʻtib, oxir-oqibat Meksikaga yetib keldi. 1940-yil avgust oyida Trotskiy BDSB (Birlashgan davlat siyosiy boshqarmasi) agenti Ramon Merkader tomonidan oʻldirildi.



Muqova suratlar: proza.ru / ria.ru